Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
OKB'de zihne istem dışı gelen ve rahatsızlık veren düşünceler (obsesyonlar) ile bunların yarattığı sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlar (kompulsiyonlar) bir döngü oluşturur. Bu döngü zamanla günlük yaşamın önemli bir bölümünü kaplayabilir.
Sık görülebilen deneyimler
- Zihne istemsizce gelen, rahatsız edici düşünce, görüntü veya dürtüler
- Bulaşma-kirlenme endişeleri ve yıkama/temizleme tekrarları
- Emin olamama; kilit, ocak, kapı gibi şeyleri tekrar tekrar kontrol etme
- Simetri, sıralama veya 'tam doğru olma' ihtiyacı
- Zihinsel tekrarlar: sayma, dua etme, cümleleri içinden yineleme
- Düşüncelerden dolayı yoğun suçluluk veya utanç
- Tekrarların günde saatler almaya başlaması
Takıntılı düşünceler hafif biçimde pek çok insanda görülür; OKB'yi farklı kılan, döngünün yarattığı sıkıntı ve kapladığı zamandır. Belirtilerin içeriği kişiden kişiye çok farklı olabilir.
Ne zaman değerlendirme düşünülebilir?
- Takıntılar ve tekrarlar günün kayda değer bir bölümünü alıyorsa
- Döngü; iş, okul, ilişkiler veya ev yaşamını etkiliyorsa
- Tekrarları durdurma çabaları yoğun sıkıntı yaratıyorsa
- Düşüncelerinizden dolayı kendinizi giderek daha çok yargılıyorsanız
Kendinize veya bir başkasına zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız bu sayfadaki bilgileri beklemeyin; lütfen en yakın acil servise başvurun. Acil durum bilgisi
Psikiyatrik değerlendirme nasıl ilerler?
Değerlendirmede obsesyonların içeriği, kompulsiyonların biçimi ve döngünün günlük yaşamdaki yeri birlikte ele alınır. Utanç nedeniyle anlatması zor gelen içerikler için görüşme yargısız bir çerçevede ilerler; klinik pratikte bu içerikler bilinir ve şaşırtıcı değildir.
OKB'ye eşlik edebilen diğer güçlükler (kaygı, çökkünlük, tikler) ve bedensel etkenler gözden geçirilir; plan bu bütüne göre yapılır.
Tedavi seçenekleri
OKB için etkinliği araştırılmış birden fazla seçenek vardır; birleşim kişiye göre planlanır.
- Psikoterapi
- OKB'de en çok incelenmiş yaklaşım, bilişsel davranışçı terapi ve onun maruz kalma-tepki önleme bileşenidir; döngüyle kademeli ve planlı biçimde çalışılır.
- İlaç tedavisi
- Belirtilerin şiddetine göre ilaç tedavisi değerlendirilebilir; seçenekler, beklenen yarar ve olası yan etkilerle birlikte açıkça konuşulur.
- Düzenli takip
- Döngünün zayıflaması zaman ve düzenli çalışma ister; ilerleme birlikte izlenir ve plan güncellenir.
- Aile bilgilendirmesi
- Yakınların döngüye farkında olmadan katılması (güvence verme, ritüellere eşlik) sık görülür; uygun olduğunda bilgilendirme sürece destek olabilir.
İlk görüşmede ne bekleyebilirsiniz?
İlk görüşmede döngünün haritası çıkarılır: hangi düşünceler geliyor, hangi tekrarlar izliyor, neyi rahatlatıyor ve neye mal oluyor. Anlatmakta zorlandığınız içerikler için aceleye gerek yoktur; güven kuruldukça derinleşilir.
Sık sorulan sorular
Herkes biraz takıntılı değil mi?
Düzen sevmek veya ara sıra kontrol etmek yaygındır. OKB'de fark; düşüncelerin istem dışı ve sıkıntı verici olması, tekrarların saatler alması ve yaşamı daraltmasıdır. Bu ayrım değerlendirmede netleşir.
Zihnime gelen kötü düşünceler beni kötü biri mi yapıyor?
Hayır. OKB'deki istenmeyen düşünceler kişinin değerlerini değil, tam tersine en çok önem verdiği alanları hedef alır; bu yüzden bu kadar rahatsız ederler. Düşünceye sahip olmak ile onu istemek aynı şey değildir.
Tekrarları kendi başıma bırakmayı denedim, neden olmuyor?
Kompulsiyonlar kısa vadede sıkıntıyı azalttığı için döngü kendini güçlendirir; 'bırakmaya çalışmak' çoğu zaman tek başına yeterli olmaz. Yapılandırılmış ve kademeli bir çalışma bu yüzden önemlidir.
OKB sadece temizlik takıntısı mıdır?
Hayır; temizlik yalnızca bir görünümdür. Kontrol etme, simetri, zarar verme korkuları, dinî veya ilişkisel içerikli takıntılar ve yalnızca zihinsel tekrarlarla süren biçimler de vardır.
İlk adımı planlayın
Uygun görüşme türünü ve zamanı seçerek değerlendirme randevusu oluşturabilirsiniz. Formda sağlık bilgisi istenmez.
Randevu Al